Male boginje ponovo su se pojavile u Srbiji, a najviše obolelih trenutno je u Boru, gde je prijavljena epidemija. Prema najnovijim podacima Instituta za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“, od početka godine registrovano je 27 slučajeva, od kojih čak 22 od početka oktobra. Među zaraženima je i zdravstveni radnik iz Požarevca, koji je bio u kontaktu sa obolelim iz Bora. Posebno zabrinjava podatak da je najveći broj obolelih među nevakcinisanom decom mlađom od četiri godine i odraslima starijim od 20 godina.

Roditelji koji se sećaju prethodnih epidemija malih boginja u Srbiji dobro znaju koliko se brzo ova bolest širi. Dovoljno je da jedna zaražena osoba boravi u prostoriji sa ljudima koji nisu zaštićeni, pa da virus pronađe put do novih domaćina.

Upravo to je razlog zbog kojeg su najnoviji podaci Instituta „Batut“ izazvali zabrinutost. Prema izveštaju ažuriranom 10. novembra, u Srbiji je od početka 2026. godine do 8. novembra registrovano 27 slučajeva morbila.

Najveći broj novih slučajeva otkriven je od početka oktobra, a epidemija je prijavljena na teritoriji Bora.

Gde su sve registrovane male boginje?

Prema zvaničnim podacima, od početka oktobra registrovana su 22 slučaja malih boginja. Od tog broja, čak 18 obolelih povezano je sa epidemijom u Boru.

Epidemija je najpre prijavljena 9. oktobra u naselju Sever, a 4. novembra prijava je proširena na teritoriju celog grada.

Pored Bora, u istom periodu potvrđena su još dva slučaja u Beogradu, jedan u Požarevcu i jedan na teritoriji nadležnosti Zavoda za javno zdravlje Kosovska Mitrovica.

Posebno je značajan slučaj iz Požarevca, gde je zaražen zdravstveni radnik koji je u Opštoj bolnici imao kontakt sa pacijentom iz Bora.

To pokazuje koliko je važno na vreme prepoznati simptome i sprečiti kontakt obolelih sa drugim pacijentima, posebno onima koji nisu vakcinisani ili imaju oslabljen imunitet.

Ranije tokom godine po jedan slučaj prijavljen je u Novom Pazaru, u aprilu, i Beogradu, u maju, dok su tokom avgusta i septembra registrovana još tri slučaja na teritoriji nadležnosti Zavoda za javno zdravlje Kosovska Mitrovica.

Prvi simptomi mogu da prevare roditelje

Najveći problem sa malim boginjama jeste to što bolest u početku može da liči na običnu virusnu infekciju.

Dete dobije temperaturu, počne da kašlje, curi mu nos, oči su crvene i suze. Roditelji često pomisle da je reč o prehladi ili nekom od respiratornih virusa koji kruže tokom jeseni.

Međutim, kod malih boginja karakterističan osip obično se pojavljuje tek nekoliko dana kasnije.

Prema američkom Centru za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC), prvi simptomi najčešće se javljaju sedam do 14 dana nakon kontakta sa virusom.

Bolest obično počinje visokom temperaturom, kašljem, curenjem nosa i crvenilom očiju. U ustima se mogu pojaviti i sitne beličaste promene, poznate kao Koplikove mrlje.

Tek nakon toga nastaje osip, koji se najčešće prvo pojavljuje na licu i uz ivicu kose, a zatim se širi niz vrat, trup, ruke i noge.

Zato je važno da roditelji ne čekaju da se pojave karakteristične crvene promene na koži ako postoji podatak da je dete bilo u kontaktu sa obolelim.

Zaražena osoba može da prenosi virus i pre pojave osipa

Male boginje spadaju među najzaraznije virusne bolesti.

Virus se širi vazduhom, a osoba može da prenosi infekciju otprilike četiri dana pre pojave osipa i četiri dana nakon njegovog izbijanja.

To znači da neko može da zarazi druge dok još misli da ima samo običnu prehladu.

Prema podacima CDC-a, virus može ostati u vazduhu zatvorenog prostora i do dva sata nakon što zaražena osoba ode.

Ako je dete nevakcinisano i bilo je u kontaktu sa nekim ko ima male boginje, roditelji treba odmah da pozovu pedijatra i objasne situaciju.

Ne treba dolaziti nenajavljeno u čekaonicu doma zdravlja, jer se tako drugi pacijenti mogu izložiti infekciji.

Najveći broj obolelih među nevakcinisanom malom decom

Batut navodi da je među registrovanim slučajevima u Srbiji najveći broj obolelih među nevakcinisanom decom mlađom od četiri godine, kao i među odraslima starijim od 20 godina.

Posebno su osetljive bebe koje još nisu dostigle uzrast za redovnu MMR vakcinaciju.

Male boginje nisu samo dečja bolest praćena temperaturom i osipom. Kod pojedinih obolelih mogu da izazovu ozbiljne komplikacije, uključujući upalu pluća, upalu srednjeg uva i zapaljenje mozga.

Prema podacima Batuta, upala pluća javlja se kod približno jedne do šest od sto obolelih osoba, dok se zapaljenje mozga beleži kod jedne do dve od hiljadu obolelih.

Rizik od komplikacija veći je kod dece mlađe od pet godina, odraslih starijih od 20 godina i osoba sa oslabljenim imunitetom.

Zato se pojava novih slučajeva pažljivo prati, čak i kada ukupni broj obolelih na prvi pogled ne deluje veliki.

Podatak o vakcinaciji u Srbiji posebno zabrinjava

Jedan od najvažnijih delova najnovijeg izveštaja Batuta odnosi se na obuhvat MMR vakcinacijom.

Tokom 2025. godine prvu dozu MMR vakcine u drugoj godini života primilo je svega 72,8 odsto dece iz predviđene populacije. Drugom dozom, pre polaska u prvi razred osnovne škole, bilo je obuhvaćeno 91 odsto dece.

Ove brojke su ispod nivoa koji Svetska zdravstvena organizacija preporučuje za sprečavanje epidemija malih boginja.

Za ovu izuzetno zaraznu bolest potreban je obuhvat od najmanje 95 odsto sa dve doze vakcine kako bi se smanjila mogućnost širenja virusa u zajednici.

U Srbiji se MMR vakcina, koja štiti od malih boginja, zaušaka i rubele, prema kalendaru obavezne imunizacije daje u dve doze. Prva se prima nakon navršenih 12 meseci života, a druga pre upisa u prvi razred osnovne škole.

Batut posebno naglašava važnost vakcinacije dece koja nisu primila predviđene doze, u skladu sa uzrastom i kalendarom imunizacije.

Šta da rade roditelji ako dete nije primilo MMR vakcinu?

Ako niste sigurni da li je dete primilo obe doze MMR vakcine, najjednostavnije je da proverite zdravstveni karton ili se obratite izabranom pedijatru.

Ukoliko je neka doza propuštena, lekar može da odredi kako da se vakcinacija nadoknadi.

Posebno je važno brzo reagovati ako je dete bilo u kontaktu sa osobom kod koje su potvrđene male boginje. Prema Batutu, jedna od mera za osetljive osobe koje su bile izložene virusu jeste vakcinacija u roku od 72 sata od kontakta, kada je medicinski odgovarajuća.

Za neke osobe, uključujući određene bebe, trudnice bez imuniteta i osobe sa oslabljenim imunološkim sistemom, može biti potrebna drugačija zaštita, koju određuje lekar.

Ako dete ima visoku temperaturu, otežano diše, izrazito je pospano, ne može da pije tečnost ili pokazuje znake dehidratacije, potrebna je hitna medicinska procena.

Batut pojačao nadzor nad malim boginjama

U Srbiji su pooštrene mere epidemiološkog nadzora nad malim boginjama na snazi još od 7. februara 2024. godine. One podrazumevaju prijavljivanje sumnjivih slučajeva, laboratorijsku dijagnostiku, izolaciju obolelih, praćenje kontakata i vakcinaciju osoba koje nisu potpuno zaštićene.

Zdravstvene službe nastavljaju da prate situaciju u Boru i drugim mestima u kojima su potvrđeni slučajevi.

Najnoviji podaci ne znače da je epidemija proglašena na teritoriji cele Srbije, već da je u Boru registrovano lokalno žarište, dok su pojedinačni slučajevi potvrđeni i na drugim područjima.

Za roditelje je najvažnije da znaju kako bolest počinje, da provere vakcinalni status svoje dece i da se, u slučaju sumnje ili kontakta sa obolelim, odmah telefonom obrate lekaru. Jer kod malih boginja najveći problem nije samo osip koji se vidi, već virus koji se može širiti i pre nego što se osip pojavi.